G7 Zirvesi'nde İran Çatlağı: Trump Anlaştı, Müttefikler Metni Görmedi
Fransa'da başlayan G7 Liderler Zirvesi'ne, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran ile yaptığı ancak Avrupalı müttefiklerin henüz tam metnini görmediği ateşkes anlaşması damga vurdu.
Fransa'nın İsviçre sınırındaki Evian-les-Bains kasabasında düzenlenen G7 Liderler Zirvesi, ABD ve İran arasında sağlanan anlaşmanın gölgesinde başladı. ABD Başkanı Donald Trump'ın Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmak amacıyla İran ile vardığı barış anlaşması zirvenin ana gündem maddesi olurken, G7 ülkelerinden üst düzey yetkililerin cuma günü İsviçre'de imzalanması planlanan gizli metni henüz incelemediği ortaya çıktı.
Zirvenin Gündemi ve Katılımcılar
ABD Başkanı Donald Trump, Beyaz Saray bahçesindeki UFC dövüş gösterisi ve 80. yaş günü kutlamalarının ardından Air Force One uçağıyla Fransa'ya ulaştı. Liderlerin programına göre şekillenen zirvenin ilk gününde Trump, ev sahibi Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile ikili bir görüşme gerçekleştirecek.
Macron'un ev sahipliğindeki zirveye Ukrayna lideri Volodimir Zelenski, Hindistan Başbakanı Narendra Modi, Brezilya Cumhurbaşkanı Luiz Inacio Lula da Silva ile Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkelerinin liderleri de katılım sağlıyor. Zirvede Orta Doğu'daki gelişmelerin yanı sıra Ukrayna savaşı, küresel ekonomi ve yapay zeka alanındaki rekabetin ele alınması bekleniyor.
60 Günlük Ateşkes ve Avrupa'nın Tutumu
Wall Street Journal'ın haberine göre, Trump'ın müttefikleriyle masaya yatıracağı anlaşma; Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını, ABD deniz ablukasının kaldırılmasını ve savaşın en az 60 gün süreyle durdurulmasını öngörüyor. Ancak müttefikler, cuma günkü imza törenine kadar kamuoyuna açıklanması beklenmeyen bu karmaşık anlaşmanın detaylarına henüz tam olarak hakim değil.
Fransa, İtalya, Almanya ve Birleşik Krallık, Hürmüz Boğazı'nda deniz taşımacılığının derhal başlaması ve müzakerelerin hızla sonuçlanması için çağrıda bulundu. AB Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, anlaşmayı potansiyel bir dönüm noktası olarak nitelendirerek ekiplerinin nükleer uzmanlık konusunda yardıma hazır olduğunu belirtti. ABD, İran ve baş arabulucu Pakistan'ın verdiği güvencelerin ardından müttefikler tebriklerini iletse de, kapalı kapılar ardında anlaşmanın nasıl ayakta kalacağına dair sorular sorulmaya devam ediyor.
İsrail Cephesinden Anlaşmaya İtiraz
İran'ın bölgedeki milis ağını ve balistik füze üretimini ortadan kaldırmayan bu sınırlı anlaşmaya İsrail'den itiraz geldi. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, anlaşmaya karşı çıkarak Washington'da Trump ile acil bir görüşme ayarlamak için harekete geçti.
Cenevre Gölü'nün güney kıyısındaki G7 etkinliklerine katılmayan İsrail cephesinden ilk tepkiyi Savunma Bakanı Israel Katz verdi. Katz, İsrail güçlerinin İran destekli Hizbullah ile savaştıkları Lübnan'dan çekilmeyeceğini açıkladı. Öte yandan Trump, pazar günü Hizbullah'a karşı Beyrut'ta düzenlenen saldırı nedeniyle Netanyahu'ya kamuoyu önünde sert tepki göstermişti.
Trump'ın Müttefiklerden Beklentileri
Zirve boyunca Trump'ın G7 liderlerinden stratejik su yolundaki mayınların temizlenmesi için askeri yardım talep etmesi bekleniyor. Cuma günkü imza töreninin önünü açmak için hafta boyunca taraflar arasında teknik toplantılar gerçekleştirilecek.
Bu süreçte Trump'ın önünde zorlu bir diplomasi trafiği bulunuyor. ABD Başkanı'nın, İran'ı savaşa geri dönmeden zenginleştirilmiş malzemesini imha etmeye, İsrail'i sürece seyirci kalmaya ve ticari nakliye şirketlerini Hürmüz Boğazı'nda normal faaliyetlerine devam etmeye ikna etmesi gerekiyor.
ABD İç Siyasetinde Kongre Onayı Tartışması
Anlaşma süreci ABD iç siyasetinde de hareketliliğe neden oldu. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, müzakerecilerin imza töreninden önce metni yayınlamayı umduklarını belirterek, boğazın uzun vadede ücretsiz açılmasını beklediklerini ve ABD'nin elinde tüm kozların olduğunu ifade etti.
Ancak Trump'ın pazar günü İran'ın petrol ihracatına derhal başlayabileceğini ve ablukanın kaldırılacağını söylemesi süreci karmaşıklaştırdı. Yönetim yetkilileri daha önce nükleer faaliyetler tamamen durana kadar mali yardım yapılmayacağını savunmuştu. İran tarafı ise müzakereler başlamadan önce dondurulmuş 12 milyar dolarını talep ederken, ABD bu iddiayı yalanladı.
Sürecin yasal boyutuyla ilgili açıklama yapan Güney Carolina Senatörü Lindsey Graham, yasalara göre İran ile yapılacak herhangi bir nükleer anlaşmanın incelenmek ve oylanmak üzere Kongre'ye gönderilmesinin zorunlu olduğunu vurguladı.
