ABD ile İran'ın anlaşma olasılığı "zayıf"
İran ile ateşkese varılması ihtimali, ABD Başkanı Donald Trump’ın belirlediği nihai sürenin dolmasına kısa süre kala zayıf görünüyor.
Amerikan internet sitesi "Axios"un ortaya koyduğu bilgilere göre, Amerika ve İran arasındaki müzakereler son yirmi dört saat içinde ilerleme kaydetti, ancak Amerikalı bir yetkili, İsrailli bir yetkili ve iki bilgili kaynağa göre, Trump'ın belirlediği son tarihe kadar ateşkes anlaşmasına varılması hala uzak görünüyor.
Axios’un aktardığına göre yetkililer, Doğu yakası saatiyle akşam 20.00’ye (GMT 01.00) kadar anlaşma sağlanması ihtimalinin hâlâ “zayıf” olduğunu söyledi.
Bir ABD’li yetkili siteye yaptığı açıklamada, Beyaz Saray’daki yaklaşımın “Anlaşma sağlayabilir miyiz?” sorusundan, “Akşam 20.00’ye kadar anlaşma sağlayabilir miyiz?” sorusuna dönüştüğünü belirtti.
İsrail Yayın Kurumu ise İsrail’in, ABD ile İran arasındaki müzakerelerin başarı şansını “sınırlı” gördüğünü bildirdi.
Axios’a göre, son tarihe kadar bir anlaşmaya ulaşılamaması ya da en azından Trump’ı süreyi uzatmaya ikna edecek düzeyde bir ilerleme sağlanamaması, savaşta benzeri görülmemiş bir tırmanışa yol açacak.
Bu gelişme, ABD Başkanı’nın Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nı açmayı kabul etmemesi halinde İran’daki köprüleri ve enerji santrallerini yok etmekle tehdit ettiği bir dönemde yaşanıyor. Trump ayrıca petrol ve su altyapısı gibi başka hedeflerden de söz etti.
Trump, sosyal medya platformu Truth Social’daki paylaşımında, “Bu gece bir medeniyet tamamen yok olacak ve bir daha geri gelmeyecek. Bunu istemiyorum ama büyük ihtimalle olacak” diye yazdı.
Öte yandan Amerikan Wall Street Journal gazetesi, Trump’ın tehditleri nedeniyle İran’ın doğrudan temasları kestiğini yazarken, New York Times, İran’ın müzakerelerden çekildiğini öne sürdü. Ancak İran’ın resmî gazetesi Tehran Times bunu yalanladı. Axios ise İran’ın müzakereleri kestiğine dair herhangi bir adımı doğrulamadı.
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt ise Trump’ın “mevcut durumu ve ne yapacağını” yalnızca kendisinin bildiğini söyledi ve “İran rejiminin anlaşmaya varması için Doğu ABD saatiyle akşam 20.00’ye kadar süresi var” dedi.
Son iki hafta boyunca ABD ile İran, Pakistanlı, Mısırlı ve Türk arabulucular aracılığıyla karşılıklı öneriler ve yanıtlar iletti. Müzakerelerde ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Beyaz Saray Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile Trump’ın danışmanı ve damadı Jared Kushner yer alıyor.
Aynı zamanda Witkoff’un, Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de dahil olmak üzere İranlı yetkililerle doğrudan iletişim kanalı bulunuyor.
Dün pazartesi günü İran, arabulucular üzerinden ABD’ye önerilere ilişkin yanıtını gönderdi. Bu yanıt Amerikan pozisyonlarıyla çelişse de Beyaz Saray bunu, bir ABD’li yetkili ve konuya yakın başka bir kaynağa göre, “bir ölçüde cesaret verici” olarak değerlendirdi.
ABD’li yetkili, “Aldığımız son teklif tam olarak istediğimiz şey değildi ama beklediğimizden çok daha iyiydi” dedi. Konuya yakın bir kaynak ise arabulucuların daha sonra İranlılarla birlikte değişiklikler ve yeniden formülasyon üzerinde çalıştığını söyledi.
Axios’a göre görüşmeler esas olarak İran ve ABD tarafından atılacak bir dizi güven artırıcı adım etrafında dönüyor. Bunların başında, savaşın sona erdirileceğine dair güvenceler karşılığında Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması geliyor. Ayrıca daha kapsamlı bir anlaşmanın müzakere edilebilmesi için 45 günlük bir ateşkes de ele alınıyor.
Bir ABD’li yetkili, “Her şey birbiriyle bağlantılı. Ateşkes kesinlikle konuşuluyor” dedi.
Trump, uygarlığın yok edilmesi tehdidini içeren paylaşımından önce yakın çevresine, İranlılarla müzakerelerin “son derece ciddi” olduğunu, ancak anlaşmaya varılıp varılamayacağını bilmediğini söyledi.
Konuya yakın bir kaynak, “Arabulucular yoğun çaba gösteriyor. Müzakereler ciddi. İran’ın kararını bekleyeceğiz” dedi. Başka bir kaynak ise JD Vance başkanlığındaki ABD heyeti ile İran heyeti arasında doğrudan bir toplantı yapılması ihtimalinin yeniden gündeme geldiğini belirtti.
Bir ABD’li yetkili, “Daha fazla görüşme yapılmasına yönelik istek var. Bu hafta İslamabad’da bir toplantı yapılabilir” dedi.
Ayrıca Pakistanlı arabulucuların katılımıyla Amerikan ve İran müzakere ekipleri arasında çevrim içi bir toplantı yapılması da görüşüldü. Kaynaklara göre müzakerelerin, Trump’ın belirlediği sürenin sonuna kadar önümüzdeki birkaç saat boyunca devam etmesi bekleniyor.
Macaristan ziyareti sırasında bir konferansta konuşan Vance, ABD’nin askerî hedeflerinin neredeyse tamamına ulaştığını ve “savaşın çok yakında sona ereceğini” söyledi.
Vance, “Top artık İran’ın sahasında. İranlılar en hızlı müzakereciler değil ama saat 20.00’ye kadar onlardan bir yanıt alabileceğimizden eminiz. Umarız bu yanıt uygun olur” dedi.
