IEA Başkanı Birol'dan küresel kriz uyarısı: Enerji piyasası sahadaki gerçeği henüz fiyatlamadı
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol, ABD-İran gerilimi sonrası günlük 13 milyon varile ulaşan arz kaybının petrol fiyatlarına tam yansımadığını belirterek küresel ekonomi için kritik uyarılarda bulundu.
ABD ile İran arasında yürütülen diplomatik temasların çökmesi ve Hürmüz Boğazı'nda başlayan deniz ablukası, küresel enerji piyasalarını eşi benzeri görülmemiş bir krizle karşı karşıya bıraktı. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol, günlük 13 milyon varile ulaşan devasa arz kaybına rağmen petrol fiyatlarının sorunun ciddiyetini yansıtmadığını belirterek, piyasa algısı ile sahadaki gerçekler arasında tehlikeli bir kopukluk olduğuna dikkat çekti.
Orta Doğu'daki krizin fitilini ateşleyen son gelişme, Pakistan'ın başkenti İslamabad'da kurulan müzakere masasının dağılması oldu. ABD ve İran heyetleri arasında yaklaşık 21 saat süren kritik görüşmelerden uzlaşma çıkmadı. ABD heyeti anlaşma sağlanamadığını ilan ederek ülkesine dönerken, Tahran yönetimi diplomatik başarısızlığın faturasını Donald Trump yönetiminin "aşırı taleplerine" kesti. Bu gelişmenin hemen ardından harekete geçen ABD ordusu, Hürmüz Boğazı ve Umman Denizi hattında doğrudan İran limanlarını hedef alan kapsamlı bir deniz ablukasını devreye aldı.
"Tarihteki en büyük enerji güvenliği tehdidi"
Bölgede tırmanan gerilim, askeri ve diplomatik sonuçlarının yanı sıra küresel ekonomiyi derinden sarsacak bir enerji krizini de beraberinde getirdi. Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla enerji akışında yaşanan kesintiyi değerlendiren IEA Başkanı Fatih Birol, mevcut tabloyu "tarihteki en büyük enerji güvenliği tehdidi" sözleriyle tanımladı.
Yaşananları 1973 ve 1979 yıllarındaki tarihi petrol krizleriyle kıyaslayan Birol, o dönemlerde günlük yaklaşık 5'er milyon varillik arz kayıpları yaşandığını hatırlattı. Birol, geçmişteki bu kesintilerin dünya genelinde resesyona, yüksek enflasyona ve özellikle gelişmekte olan ülkelerde ağır borç krizlerine yol açtığını vurguladı.
Günlük kayıp 13 milyon varil: Fiyatlar gerçeği yansıtmıyor
Günümüzdeki krizin boyutlarının geçmişi gölgede bıraktığını belirten Birol, an itibarıyla günlük arz kaybının 13 milyon varile ulaştığını açıkladı. Bu devasa kayba rağmen petrol fiyatlarındaki yükselişin sınırlı kalmasına dikkat çeken IEA Başkanı, fiyatların "sorunun ciddiyetini yansıtmadığını" ifade etti.
Piyasa algısıyla sahadaki gerçekler arasında net bir "kopukluk" olduğunu belirten Birol, piyasaları bekleyen tehlikeyi şu sözlerle özetledi:
"Ancak yakında bu ikisinin birbirine yakınsadığını göreceğimizi düşünüyorum ki bu durum küresel ekonomi açısından son derece hassas bir konu."
80'den fazla tesis hasarlı, toparlanma 2 yılı bulabilir
Krizin yalnızca arz kesintisiyle sınırlı kalmadığını, enerji altyapılarında da ciddi yıkımlar yaşandığını belirten Birol, diplomatik sorunlar yarın çözülse bile toparlanmanın uzun zaman alacağı uyarısında bulundu. Sahadaki son durumu paylaşan Birol; petrol sahaları, gaz sahaları, rafineriler ve terminallerin de aralarında bulunduğu 80'den fazla tesisin zarar gördüğünü, bu tesislerin üçte birinden fazlasının ise ağır ve çok ağır hasarlı statüsünde olduğunu aktardı.
IEA'nın analizlerine göre, enerji piyasasının kriz öncesi seviyelere dönmesi 2 yıla kadar sürebilecek. Hasarın onarılma hızının ülkeden ülkeye değişeceğini belirten Birol, yeterli mali güce sahip olmayan ülkelerde bu sürecin çok daha uzun bir zamana yayılacağını ifade etti.
Stratejik rezervlerde tarihi 'rekor'
Küresel piyasaları rahatlatmak adına atılan adımlara da değinen Birol, IEA üyesi ülkelerin mart ayında aldığı stratejik rezerv kararını hatırlattı. Kurumun tarihindeki en yüksek miktar olan 400 milyon varillik stratejik petrol rezervinin piyasaya sürülmesini değerlendiren Birol, bu hamlenin hem piyasaya sunulan miktar hem de kararın uygulama hızı açısından tam anlamıyla bir "rekor" niteliği taşıdığını sözlerine ekledi.
