ABD-İran Savaşı Nedeniyle Küresel Petrol Rezervleri Rekor Hızla Azalıyor
ABD ve İran arasındaki savaşın arz üzerinde yarattığı baskı nedeniyle küresel petrol rezervleri nisan ayında rekor bir hızla azaldı.
Amerika Birleşik Devletleri ve İran arasında 28 Şubat'ta başlayan savaşın arz üzerinde oluşturduğu baskı ve Hürmüz Boğazı'ndaki kısıtlamalar, yaz seyahat sezonu öncesinde fiyatlarda keskin bir artış riskini artırarak küresel petrol rezervlerinin nisan ayında rekor bir hızla düşmesine neden oldu. Enerji ve emtia bilgi sağlayıcısı Standard & Poor's Global Energy verilerine göre, ham petrol stokları yaklaşık 200 milyon varil (günde 6,6 milyon varil) azalarak COVID-19 pandemisi dışındaki en büyük düşüşü kaydetti.
Standard & Poor's: Pandemi Dışındaki En Büyük Düşüş
Standard & Poor's Global Energy, yükselen fiyatların talebi günde yaklaşık 5 milyon varil düşürmesine rağmen stoklarda tarihi bir erime yaşandığını bildirdi. Standard & Poor's Ham Petrol Araştırmaları Başkanı Jim Burkhard, Financial Times'a yaptığı açıklamada normal aylarda küresel stokların birkaç yüz bin ile bir milyon varil arasında dalgalandığını belirterek, "Bu, normal oranın çok ötesinde, devasa bir düşüş" dedi. Burkhard, piyasadaki duruma ilişkin "Piyasanın hesaplaşmasından kaçış yok." ifadelerini kullandı.
İran savaşı nedeniyle petrol piyasasının bugüne kadar bir milyar varil ham petrol kaybettiğini vurgulayan Burkhard, talebin hızla azalmasına rağmen "arz açığının talebi dengelediğini" ve "Ham petrol fiyatları hâlâ yükseliyor" gerçeğinin altını çizdi.
Hürmüz Boğazı'ndaki Kısıtlamalar ve Fiyat Dalgalanmaları
Savaşın başladığı 28 Şubat'tan bu yana, hem İran hem de Amerika Birleşik Devletleri'nin hayati önem taşıyan Hürmüz Boğazı'ndan gemi geçişine kısıtlamalar getirmesi ve bölgenin enerji altyapısına yönelik saldırılar nedeniyle petrol fiyatları keskin bir şekilde yükseldi. Tüccarlar, küresel stoklar kritik seviyelerin altına düştüğünde fiyatların sert bir şekilde artabileceği konusunda uyarırken, bazıları bu "kritik noktanın" birkaç hafta içinde gerçekleşeceğini tahmin ediyor.
Öte yandan, salı günü gösterge niteliğindeki Brent petrolün fiyatı yüzde 4 düşüşle varil başına yaklaşık 110 dolara geriledi. Bu düşüşün, önceki gün yaşanan bir dizi saldırıya rağmen ABD-İran ateşkesinin devam etmesi sayesinde gerçekleştiği belirtildi.
Küresel Stoklar Son Sekiz Yılın En Düşük Seviyesinde
Standard & Poor's endeks verileri; hükümetler ve şirketler tarafından depolanan petrolün yanı sıra denizde tankerlerde bulunan petrolü ve savaşın yol açtığı enerji krizine yanıt olarak ABD Stratejik Petrol Rezervinden serbest bırakılan miktarları da kapsıyor. Burkhard'a göre, dünyanın toplam petrol rezervleri 4 milyar varil olsa da, bu miktarın büyük bir kısmı rafinerilerin çalışmasını sağlamak ve boru hattı basıncını korumak gibi günlük operasyonlar için kullanıldığından kolayca çekilebilecek miktar sınırlı kalıyor.
Goldman Sachs tarafından hazırlanan bir rapora göre, küresel petrol stokları şu anda son sekiz yılın en düşük seviyesine yaklaşıyor. Banka; benzin, dizel ve jet yakıtı gibi rafine ürün stoklarının dünya çapında yalnızca 45 günlük ihtiyacı karşılayacak düzeyde olduğunu, özellikle Asya ve Afrika'da büyük düşüşler yaşandığını bildirdi. Goldman Sachs araştırmacıları durumu, "Bazı bölgelerde ve ürünlerde tedarikin tükenme ve kaybolma hızı endişe verici." sözleriyle değerlendirdi.
Fiyatlandırma kuruluşu Argus'un verilerine göre ise Kuzey Avrupa'da jet yakıtı stokları nisan ayında son altı yılın en düşük seviyesine geriledi. Amerika Birleşik Devletleri'nde benzin stokları, en yoğun sürüş sezonu olan yaz ayları öncesinde tüm zamanların en düşük seviyesine doğru ilerliyor.
ABD Tüketimi ve Asya'daki Düşüş
Morgan Stanley verilerine göre, Amerika Birleşik Devletleri'nde benzin istasyonlarında ortalama fiyat galon başına 4,50 dolara yaklaşmasına rağmen sürücüler tüketimlerini henüz önemli ölçüde azaltmadı. Bankanın tahminlerine göre, dünyadaki her 11 varil petrolden birini tüketen ABD'nin petrol stoklarının ağustos ayı sonuna kadar 200 milyon varilin altına düşmesi bekleniyor; bu miktar yaklaşık bir haftalık tüketime denk geliyor.
Jim Burkhard, ham petrol stoklarının geçen yılın aynı dönemine göre hala daha yüksek olduğunu belirterek ABD'nin krizin tam etkisini henüz hissetmediğini kaydetti. Küresel stoklardaki düşüşün büyük kısmının Asya'da kaydedildiğini ifade eden Burkhard, ABD stoklarındaki keskin düşüşün daha geniş kapsamlı endişelere yol açabileceğini vurgulayarak, "Krizin en kötü dönemi henüz gelmedi" dedi.
2026 Yılında Petrol Piyasasını Şekillendiren Gelişmeler
Business Day tarafından yayımlanan bir rapora göre, 2026 yılı petrol yılı olma yolunda ilerliyor. Raporda, bu yılın başında Amerika Birleşik Devletleri'nin dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip olduğu belirtilen Venezuela'yı işgal ettiği, kısa bir süre sonra ise ABD-İran savaşının patlak vererek küresel piyasaları altüst ettiği hatırlatıldı.
Dünya petrol arzının yüzde 20 ila 30'unun geçtiği Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasıyla enerji altyapısı ve rezervleri her iki taraftan da saldırıya uğradı. İran'ın boğazın yapısını limanlarına daha yakın olacak şekilde yeniden şekillendirmeye çalıştığı süreçte, ABD ve İran arasındaki ateşkes görüşmeleri ve boğazın kapatılması nedeniyle Brent petrol fiyatları yaklaşık yüzde 100 artarak varil başına 100 dolar civarında seyretmeye başladı. Bu dönemde, küresel petrol üretiminin yüzde 15'inden fazlasını karşılayan ABD, geçici de olsa petrol ihracatını artırdı.
Afrika kıtasında ise OPEC üretiminin yaklaşık yüzde 7'sini karşılayan Nijerya, yükselen fiyatlarla birlikte ikili bir durumla karşı karşıya kaldı. Brent ham petrolünün net ihracatçısı olarak mali gelirleri artan ülke, diğer yandan petrol sübvansiyonları ve rafine petrol ithalat maliyetleri nedeniyle mali baskılar yaşadı. Ülkedeki Dangote rafinerisi, iç talebin yarısından fazlasını karşılayarak ithalatta yüzde 80'den fazla bir azalma sağladı ve ithalat sorununun çözümüne kısmen katkıda bulundu.
