TikTok bağımlılık mı yapıyor? Tasarımı AB gündeminde
Avrupa Birliği Komisyonu, TikTok’un sonsuz kaydırma, otomatik oynatma, anlık bildirimler ve aşırı kişiselleştirilmiş öneri sistemi gibi unsurlarla “bağımlılık yaratan tasarım” kurgusu oluşturduğunu belirterek platformun Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kaps
Avrupa Birliği (AB), sosyal medya platformu TikTok’u, bağımlılığa neden olduğu değerlendirilen tasarım tercihleri nedeniyle birlik dijital kurallarını ihlal etmekle suçladı. AB Komisyonu, TikTok’a yönelik yürütülen soruşturma kapsamında platformun Dijital Hizmetler Yasası (DSA)’nı ihlal ettiğine dair ön bulgular bulunduğunu açıkladı. Komisyonun değerlendirmesinde, kullanıcıyı platformda tutan ve etkileşimi sürekli kılan bazı işlevlerin, “bağımlılık yaratan tasarım” başlığı altında risk doğurduğu vurgulandı.
Sonsuz Kaydırma Ve Otomatik Oynatma Mercek Altında
Komisyonun açıklamasında, TikTok deneyiminin merkezine yerleşen sonsuz kaydırma ve otomatik oynatma gibi özelliklerin, içerik akışını kesintisiz hale getirerek kullanıcı davranışlarını yönlendirebilecek bir yapı kurduğuna işaret edildi. Bu kurgunun, içerik tüketimini “duraksız” bir akışa dönüştürmesi nedeniyle bağımlılık riskini artırabileceği değerlendirilirken, DSA kapsamında platformların bu tür riskleri tanımlaması ve azaltmaya dönük önlemleri işletmesi gerektiği hatırlatıldı.
Açıklamada, anlık bildirimler ve aşırı kişiselleştirilmiş öneri sistemi de bağımlılık riskini büyütebilecek unsurlar arasında sayıldı. Komisyon, bu mekanizmaların kullanıcıları tekrar tekrar uygulamaya çekebileceğini; içerik önerilerinin ise kişiye göre yoğun biçimde şekillenmesiyle birlikte tüketimi daha da hızlandırabileceğini kaydetti. Bu çerçevede, TikTok’un tasarımının oluşturduğu risklerin kapsamı ve bu risklere karşı izlenen yaklaşım, DSA incelemesinin odağında yer aldı.
Komisyon: Riskler Yeterince Değerlendirilmedi
AB Komisyonu, TikTok’un söz konusu bağımlılık yapıcı özelliklerinin, reşit olmayanlar ve savunmasız yetişkinler de dahil olmak üzere kullanıcıların fiziksel ve zihinsel sağlığı üzerinde nasıl bir zarar yaratabileceğini yeterince değerlendirmediğini belirtti. Açıklamaya göre, platformun bu tasarım tercihleri; kullanıcıların davranışlarını zorlayıcı bir çizgiye taşıyabilecek, kontrol duygusunu zayıflatabilecek ve sağlık üzerinde olumsuz sonuçlar doğurabilecek bir risk alanı oluşturuyor.
Kompülsif Davranış Ve Öz Denetim Tartışması
Komisyonun değerlendirmesinde, TikTok’un bağımlılık yapıcı tasarım unsurlarının kompülsif davranışlara yol açabileceği ve kullanıcıların öz denetimini azaltabileceği vurgulandı. Bu risk başlıklarının, DSA çerçevesinde ele alınması gereken kritik alanlar olduğuna dikkat çekilirken, platformun söz konusu riskleri azaltmaya yönelik adımlarının yeterliliği de sorgulandı. Açıklamada, “TikTok, bağımlılık yapıcı tasarımından kaynaklanan riskleri azaltmak için makul, orantılı ve etkili önlemler uygulamakta başarısız görünüyor” değerlendirmesi yer aldı.
“Tasarımı Değiştirmeli”
Komisyon, bu aşamada TikTok’un hizmetinin temel tasarımını değiştirmesi gerektiği görüşünü paylaştı. Öte yandan açıklamada, TikTok’un kendisini savunma hakkını kullanabileceği de kaydedildi. Sürecin, Komisyonun ön görüşlerinin onaylanması halinde farklı bir aşamaya taşınabileceği belirtilirken, bu durumda platforma yönelik resmi bir uyumsuzluk kararı gündeme gelebilecek.
Küresel Yıllık Cironun Yüzde 6’sına Kadar Ceza İhtimali
Komisyonun ön görüşlerinin onaylanması halinde, TikTok’a yönelik uyumsuzluk kararı alınabileceği ve platforma toplam küresel yıllık cirosunun yüzde 6’sına ulaşabilecek seviyede para cezası kesilebileceği hatırlatıldı. AB’nin teknoloji kuralları kapsamında Avrupa’da faaliyet gösteren büyük şirketler ve dijital platformların katı kurallara uyması gerektiği vurgulanırken, birlik kurallarının ihlali halinde yüksek para cezalarının devreye girebildiği kaydedildi.
AB Teknoloji Kuralları Büyük Platformlar İçin Daha Sıkı
Komisyonun açıklaması, Avrupa Birliği’nin dijital alanda oluşturduğu kuralların, özellikle büyük dijital platformlar için daha sıkı bir çerçeveye oturduğunu bir kez daha ortaya koydu. Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamındaki yükümlülüklerin yerine getirilmesi, platformların tasarım tercihleri dahil olmak üzere riskleri değerlendirmesi ve azaltmaya dönük tedbirler alması beklentisini güçlendirirken, kuralları ihlal eden firmalara yüksek para cezası uygulanabildiği anımsatıldı.
