Tahran ile Washington Umman’da müzakere masasında… “Askerî seçenek” gündemde kalmaya devam ediyor
İran ile ABD arasında beklenen temaslar Cuma günü Umman’da başladı. Washington yönetimi askerî seçeneğin hâlâ masada olduğunu vurgularken, Tahran ise “aşırı talepler ya da maceracı adımlar” karşısında kendisini savunacağını bildirdi.
Batılı ülkelerin, protestoların sert biçimde bastırılmasının ardından artırdığı baskı ortamında yapılan görüşmelerde İran, gündemin yalnızca nükleer dosyayla sınırlı tutulmasını ve ekonomisini zorlayan uluslararası yaptırımların kaldırılmasını istiyor. ABD tarafı ise balistik füze programı ve bölgedeki silahlı yapılara verilen destek gibi başlıkların da ele alınmasını talep ediyor.
İran devlet televizyonu görüşmelerin başladığını duyurdu. Dışişleri Bakanı Abbas Irakçi, ülkesinin “egemenliği ve ulusal güvenliği konusunda aşırı talepler ya da Amerikan maceraları karşısında kendini savunmaya hazır” olduğunu söyledi.
Bu temaslar, İran ile İsrail arasında yaşanan ve 12 gün süren savaş sırasında ABD’nin Haziran ayında İran’ın nükleer programına ait kilit tesisleri hedef almasının ardından taraflar arasındaki ilk görüşme niteliği taşıyor. O saldırılarda çok sayıda santrifüjün imha edildiği değerlendirilirken, İsrail’in saldırıları da İran’ın hava savunma sistemleri ile balistik füze kapasitesini hedef almıştı.
Katılımcılar netleşmedi
Görüşmelerin kapsamı ve katılımcıları tam olarak açıklanmış değil. Ancak İran resmi haber ajansı IRNA, Dışişleri Bakanı Abbas Irakçi’nin gece saatlerinde beraberindeki diplomatik heyetle birlikte Umman’a ulaştığını bildirdi.
Irakçi sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, “İran diplomasi alanına açık gözlerle ve geçen yılın güçlü hafızasıyla giriyor” ifadelerini kullandı.
“Taahhütlere uyulmalı. Eşitlik, karşılıklı saygı ve ortak çıkarlar slogan değil, kalıcı anlaşmanın temelidir” dedi.
İran lideri Ali Hamaney’in danışmanlarından Ali Şemhani de Irakçi’ye destek vererek onu “üst düzey karar alma ve askerî istihbarat çevrelerinde güvenilir, stratejik ve yetkin bir müzakereci” olarak nitelendirdi.
ABD tarafında görüşmelere, Trump’a yakınlığıyla bilinen Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff’un başkanlık etmesi bekleniyor. New Yorklu iş insanına, son dönemde Gazze konusunda öneriler gündeme getiren ve Abu Dabi’de Rusya-Ukrayna görüşmelerine de katılan Jared Kushner eşlik ediyor.
Gündem tartışmalı
İran’ın hangi koşullar üzerinde pazarlık yapacağı belirsizliğini koruyor. Tahran görüşmelerin yalnızca nükleer programla sınırlı olacağını vurgularken, bazı diplomatik kaynaklar Mısır, Türkiye ve Katar’dan temsilcilerin İran’a; üç yıl boyunca uranyum zenginleştirmeyi durdurma, yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumu ülke dışına çıkarma ve balistik füzelerin kullanılmaması yönünde bir öneri sunduğunu aktardı.
Rusya daha önce uranyumu devralmaya hazır olduğunu açıklamıştı. Ancak Şemhani hafta başında verdiği bir röportajda programın sona erdirilmesi veya uranyumun ihraç edilmesinin İran açısından kabul edilebilir olmadığını söyledi.
Görüşmelerde İran’ın bölgedeki müttefik yapılarına ilişkin herhangi bir başlığın yer almadığı belirtiliyor. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise müzakerelerin bu konuları da kapsaması gerektiğini dile getirdi.
Rubio gazetecilere yaptığı açıklamada, “Görüşmelerin anlamlı olabilmesi için balistik füze menzilleri, bölgedeki örgütlere verilen destek, nükleer program ve kendi halklarına yönelik uygulamalar gibi konuları içermesi gerekir” dedi.
“Bu kişilerle anlaşmaya varılıp varılamayacağından emin değilim ama bunu görmeye çalışacağız” ifadelerini kullandı.
Umman’ın rolü
Müzakereler öncesinde İran heyeti başkanı Abbas Irakçi, Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi ile görüştü. İran Dışişleri Bakanlığı, Irakçi’nin Washington ile yürütülen müzakere çerçevesinde İran’ın görüş, öneri ve taleplerini Umman tarafına aktardığını açıkladı.
Irakçi, ülkesinin egemenliğini her türlü saldırı veya baskıya karşı savunmaya hazır olduğunu yinelemekle birlikte ulusal çıkarlar doğrultusunda diplomatik sürecin sürdürülmesinden yana olduklarını belirtti.
Umman Dışişleri Bakanı el-Busaidi ise görüşmelerin tüm taraflar için bir fırsat oluşturmasını ve kalıcı bir anlayışın temelini atmasını umduğunu ifade etti.
Umman yönetimi ayrıca görüşmelerin ilk aşamada nükleer dosyanın teknik ayrıntıları yerine genel başlıklar üzerinde yürütüleceğini ve bunun bir yol haritasına ulaşmanın başlangıcı olacağını duyurdu.
