İran Savaşı Küresel Enerji Piyasalarını Nasıl Vurdu?
İran savaşı sonrası petrol fiyatları %24 arttı. Enerji piyasaları ve tedarik zincirinde uzun vadeli hasar endişesi büyüyor.
İran savaşı nedeniyle küresel enerji piyasaları büyük bir krizle karşı karşıya. Çatışmalar sona erse dahi, hasar gören tesisler ve lojistik aksamalar yüzünden tüketicilerin ve işletmelerin haftalarca, hatta aylarca yüksek yakıt fiyatları ile mücadele etmesi bekleniyor. Uzmanlar, küresel tedarik zincirindeki bu kırılmanın ekonomik etkilerinin uzun vadeli olacağını öngörüyor.
Petrol Üretimi ve Lojistik Aksamalar Hemen Düzelmeyecek
Enerji piyasalarındaki potansiyel riskler sadece sıcak çatışmadan değil, hasar görmüş tesislerin onarımı ve artan nakliye maliyetlerinden kaynaklanıyor. Bu durum, küresel ekonomi için geniş çaplı bir tehdit oluştururken, enerji faturalarına yansıyan artışlar siyasi dengeleri de zorluyor.
JPMorgan analistleri, piyasanın mevcut durumunu değerlendirdikleri raporda şu ifadelere yer verdi: "Piyasa, rafineri kapanmaları ve ihracat kısıtlamaları ham petrol işleme ve bölgesel arz akışlarını engellemeye başladıkça, tamamen jeopolitik risklerin etkisini hesaplamaktan somut operasyonel aksaklıklarla başa çıkmaya doğru kayıyor"
Çatışmalar, küresel ham petrol ve doğal gaz arzının yaklaşık beşte birinin askıya alınmasına neden oldu. Tahran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki gemileri hedef alması ve enerji altyapısına yönelik saldırılar, geçtiğimiz hafta küresel petrol fiyatlarının %24 oranında artmasına yol açtı.
Boğazın neredeyse tamamen kapanması, bölgedeki üreticilerin küresel rafinerilere yaklaşık 140 milyon varil petrol sevkiyatını durdurması anlamına geliyor. Bu rakam, küresel talebin yaklaşık 1,4 günlük karşılığına denk düşüyor.
Orta Doğu'daki petrol ve doğalgaz depolama tanklarının hızla dolduğu, Irak ve Kuveyt'teki sahaların ise üretimi kısmak zorunda kaldığı bildiriliyor. Rystad Energy'den Amir Zaman, sahaların normale dönmesinin zaman alacağını belirterek şunları söyledi:
"Çatışma sona erebilir, ancak üretimi eski haline getirmek, tarlaların türüne, yaşına ve uygulamak zorunda kaldıkları kapatma şekline bağlı olarak günler, haftalar veya aylar sürebilir,"
Hürmüz Boğazı'ndaki Tehlike ve Asya Ekonomisine Etkileri
İran insansız hava araçlarının saldırıları sonrası Katar, doğalgaz ihracatında mücbir sebep ilan etti. Dünyanın LNG üretiminin %20'sini karşılayan Katar'ın normal seviyelere dönmesinin en az bir ay süreceği belirtiliyor. Fitch ise mevcut 8,2 milyar varillik stokun, Hürmüz Boğazı'nın 400 gün kapalı kalması durumunda bile yeterli olacağını belirterek piyasaları sakinleştirmeye çalıştı.
Natixis CIB enerji analisti Joel Hancock, altyapı hasarına dikkat çekerek, "İran saldırılarının yol açtığı fiziksel hasar göz önüne alındığında, henüz yapısal olarak değerlendirilebilecek bir şey görmedik, ancak savaş devam ettiği sürece risk devam ediyor" değerlendirmesinde bulundu.
Enerji sevkiyatlarındaki aksamalar, ham petrolünün %60'ını Orta Doğu'dan alan Asya ekonomilerini derinden sarsıyor. Hindistan'da rafineriler ihracat sevkiyatlarında mücbir sebep ilan ederken, Çin ve Tayland yakıt ihracatını durdurdu. Bu durum, Rus petrolüne olan talebi artırdı ve ABD'nin Hindistan'a Rus petrolü için geçici muafiyet tanımasına yol açtı.
ABD'de ise artan benzin ve dizel fiyatları, yaklaşan ara seçimler öncesinde Başkan Donald Trump ve Cumhuriyetçiler için siyasi bir risk oluşturuyor. Akaryakıt fiyatlarındaki artışın seçmen üzerindeki etkisini değerlendiren Sibert Financial'dan Mark Malek şu yorumu yaptı:
"Benzin fiyatlarının güçlü bir psikolojik etkisi var. Tüketicilerin her gün gördüğü enflasyon rakamını temsil ediyorlar."
