İki teklif ve “açıklanmayan” detaylar… ABD-İran ateşkesinin öne çıkan şartları
İki teklif ve tam olarak açıklanmayan detaylar arasında, Washington ile Tahran arasında en kritik dosyalar etrafında karmaşık bir diplomatik mücadelenin hatları ortaya çıkıyor.
Bugün erken saatlerde, ABD ile İran, Pakistan arabuluculuğunda yalnızca iki haftalık bir ateşkes öngören bir anlaşmaya vardı. Buna göre Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nı uluslararası deniz trafiğine tamamen, derhal ve güvenli şekilde açması şart koşuldu.
Geçici ateşkesi duyururken ABD Başkanı Donald Trump, “Truth Social” platformunda yaptığı açıklamada, ABD’nin Şubat ayı sonundan bu yana İran rejimini sarsan savaşta tüm askeri hedeflerine “ulaştığını ve aştığını” söyledi; bu savaşın İran’ın siyasi ve askeri üst düzey kadrolarından birçok ismi, başta eski lider Ali Hamaney olmak üzere, kaybetmesine yol açtığını ifade etti.
Trump, “Agence France-Presse” ile yaptığı röportajda anlaşmayı “yüzde 100 tam bir zafer” olarak nitelendirdi.
Hürmüz Boğazı gibi konular da dahil olmak üzere hâlâ çözülememiş birçok meseleye ilişkin soruya Trump, “Pek çok nokta var. 15 maddelik bir anlaşmamız var, bunların çoğu üzerinde uzlaşıldı. Neler olacağını göreceğiz. Bunun gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini göreceğiz” yanıtını verdi.
ABD planının öne çıkan maddeleri neler?
ABD’nin 15 maddelik planının tüm detayları resmi olarak yayımlanmadı, ancak Al Ain Haber’in CNN’de yer alan bilgilerden derlediğine göre planın şu unsurları içerdiği düşünülüyor:
İran’ın nükleer silah edinmemeyi taahhüt etmesi.
Yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumun teslim edilmesi.
Tahran’ın füze kapasitesine sınırlamalar getirilmesi.
İran’ın bölgedeki uzantılarının faaliyetlerinin sona erdirilmesi.
Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması.
CNN’in iki bölgesel kaynağa dayandırdığına göre, diğer maddeler arasında İsrail’in var olma hakkının tanınması da bulunuyor.
İran daha önce ABD planını reddetmişti, ancak Trump Mart ayı sonunda Tahran’ın maddelerin “çoğunu” kabul ettiğini belirtmişti.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Macaristan ziyareti sırasında Budapeşte’de yaptığı konuşmada, İran’ın “iyi niyetle müzakere etmesi halinde” anlaşmanın mümkün olduğunu söyledi.
Ancak İran rejimi içindeki bazı unsurların görüşmelere yapıcı yaklaşmadığını belirterek durumu “kırılgan bir ateşkes” olarak nitelendirdi.
Vance, “ABD Başkanı bana, müzakere ekibine, Dışişleri Bakanı’na ve özel temsilci Steve Witkoff’a iyi niyetle çalışmaları talimatını verdi. Nasıl müzakere edecekleri İranlılara bağlı. Umarım doğru kararı verirler” dedi.
İran’ın teklifi
Beyaz Saray, Tahran’ın 10 maddelik teklifini detaylandırmazken, İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi, İranlı yetkililerden alınan ve CNN tarafından aktarılan bir açıklamada öne çıkan başlıkları ortaya koydu.
Açıklamada şu maddeler yer aldı:
Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin düzenlenmesi.
İran’a ve bölgedeki müttefiklerine yönelik saldırıların durdurulması.
İran’a tazminat ödenmesi.
Uluslararası yaptırımların kaldırılması.
Nihai bir barış anlaşmasını garanti altına alacak bağlayıcı bir Birleşmiş Milletler kararı çıkarılması.
İran Ulusal Güvenlik Konseyi açıklamasının bazı versiyonlarında, İran’ın uranyum zenginleştirme hakkına sahip olduğu yönünde ifadeler de yer aldı.
Ancak Trump, İran’da “uranyum zenginleştirme olmayacağını” vurguladı.
Ateşkes anlaşmasının açıklanmasının ardından Trump, Truth Social platformunda yaptığı paylaşımda, İran’a askeri destek sağlayan ülkelerden ABD’ye satılan tüm ürünlere derhal yüzde 50 gümrük vergisi uygulanacağını duyurdu.
Trump, bu kararın “hiçbir istisna veya muafiyet içermeyeceğini” belirtti.
