ABD ve İran arasında imzalanması beklenen anlaşmanın ayrıntıları sızdırıldı

Hürmüz Boğazı’nın açılması, İran’ın hiçbir zaman nükleer silah edinmeme taahhüdü ve Tahran’a yönelik Amerikan yaptırımlarının performansına bağlı olarak kademeli biçimde kaldırılması.

Amerikan “Axios” sitesine göre, ABD ile İran’ın imzalamaya yaklaştığı anlaşmanın en önemli maddeleri ortaya çıktı.

Anlaşma, 60 günlük ateşkesin uzatılmasını, bu süre içinde Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını ve İran’ın petrol satışı yapmasına izin verilmesini içeriyor. Ayrıca İran’ın nükleer programının sınırlandırılmasına ilişkin müzakereler yürütülmesi öngörülüyor.

Axios’a göre anlaşmanın önemi, savaşın tırmanmasını önlemesi ve küresel petrol arzı üzerindeki baskıyı hafifletmesinden kaynaklanıyor. Ancak bunun, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’ın nükleer programına ilişkin taleplerini de karşılayacak kalıcı bir barış anlaşmasına dönüşüp dönüşmeyeceği henüz netlik kazanmadı.

Mevcut göstergeler, anlaşmanın pazar günü duyurulabileceğine işaret ediyor. Ancak süreç henüz kesinleşmedi ve çökme ihtimali sürüyor.

Bir ABD’li yetkili, anlaşma taslağının mevcut haliyle ayrıntılı bir özetini sunarken, müzakereler hakkında bilgi sahibi başka kaynaklar da Axios’a bu ayrıntıların büyük bölümünü doğruladı.

Anlaşmada neler var?

• Taraflar, karşılıklı onayla uzatılabilecek 60 günlük bir mutabakat zaptı imzalayacak.
• Bu süre boyunca:
• Hürmüz Boğazı, geçiş ücreti olmaksızın tamamen açılacak.
• İran, boğaza döşediği mayınları kaldırarak deniz ulaşımının serbest şekilde yapılmasını sağlayacak.

Buna karşılık ABD, İran limanlarına yönelik ablukayı kaldıracak ve Tahran’ın petrolünü serbestçe satabilmesine olanak tanıyacak bazı yaptırım muafiyetleri yayımlayacak.

ABD’li yetkili, bu adımların küresel petrol piyasasına önemli rahatlama sağlayacağını söyledi.

Yetkili ayrıca, İran’ın mayınları ne kadar hızlı kaldırırsa ablukanın kaldırılmasının da o kadar hızlı olacağını belirtti.

Trump’ın anlaşmadaki temel ilkesinin “performans karşılığında rahatlama” olduğunu ifade eden yetkili, İran’ın dondurulmuş varlıklarının derhal serbest bırakılmasını ve yaptırımların kalıcı şekilde kaldırılmasını istediğini ancak Washington’un önce somut tavizler talep ettiğini kaydetti.

Nükleer meseleler

Mutabakat taslağı, İran’ın hiçbir zaman nükleer silah edinmeme taahhüdünü, uranyum zenginleştirmesinin askıya alınmasına yönelik müzakerelere katılmasını ve yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokundan vazgeçmesini içeriyor.

Bilgi sahibi iki kaynağa göre İran, arabulucular aracılığıyla ABD’ye zenginleştirmeyi dondurma ve nükleer maddelerden vazgeçme konusunda ne kadar taviz verebileceğine ilişkin sözlü güvenceler sundu.

Washington ayrıca 60 günlük süre boyunca yaptırımların kaldırılması ve İran’ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması konusunda müzakere yürütmeyi kabul edecek. Ancak bu adımların uygulanması, tarafların uyumunun doğrulanabileceği nihai bir anlaşmaya bağlı olacak.

Aynı zamanda son aylarda bölgede konuşlandırılan Amerikan güçleri anlaşma süresince yerlerinde kalacak ve yalnızca nihai bir uzlaşı sağlanması halinde çekilecek.

Lübnan savaşı

Axios’a göre taslak, İsrail ile Hizbullah arasındaki Lübnan savaşının da sona ereceğini ortaya koyuyor.

Bir İsrailli yetkili, İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’nun cumartesi günü Trump ile yaptığı görüşmede bu maddeden ve anlaşmadaki diğer bazı unsurlardan duyduğu rahatsızlığı dile getirdiğini ancak bunu “saygılı ve dengeli” bir şekilde ifade ettiğini söyledi.

ABD’li bir yetkili ise bunun “tek taraflı bir ateşkes” olmadığını belirterek, Hizbullah’ın yeniden silahlanmaya çalışması veya saldırı düzenlemesi halinde İsrail’in bunu engellemek için harekete geçmesine izin verileceğini söyledi. Yetkili, “Hizbullah anlaşmaya uyarsa İsrail de uyacaktır” dedi.

Aynı yetkili, “Bibi’nin (Benjamin Netanyahu) iç siyasi hesapları var ancak Trump ABD’nin çıkarlarını düşünüyor” ifadelerini kullandı.

Son günlerde Trump, anlaşmayı ilerletmek ile İran’a karşı geniş çaplı saldırılar düzenlemek arasında gidip geliyordu ancak cumartesi akşamı itibarıyla diplomatik çözüme daha yakın olduğu belirtiliyor.

Sonraki süreç

Beyaz Saray, önümüzdeki saatlerde son anlaşmazlıkların giderilmesini ve anlaşmanın pazar günü duyurulmasını umuyor.

Ancak ABD’li yetkili, Washington’un İran’ın nükleer müzakerelerde ciddi olmadığı kanaatine varması halinde anlaşmanın 60 günlük sürenin sonuna kadar bile ayakta kalamayabileceğini belirtti.

Buna karşılık ABD, İran’ın karşı karşıya olduğu ekonomik krizin, yaptırımların kaldırılması ve dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasıyla sonuçlanabilecek kapsamlı bir anlaşmaya yönelmesini sağlayabileceğine inanıyor.