AB, Birleşmiş Milletler şemsiyesi olmadan Libya kıyılarındaki faaliyetlerini sürdürüyor
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Avrupa Birliği'nin Libya açıklarındaki "Irini" deniz misyonunun dayanak noktasını oluşturan görevin yenilenmemesine karar verdi.
Yunan gazetesi Kathimerini’ye göre, BM kararı “Irini” operasyonunun 25 Mayıs’tan sonra görevlerini sürdürmesine izin veriyor ancak silah ambargosunun uygulanması için gerekli denetimleri gerçekleştirme konusunda BM yetkisi sağlamıyor.
Libya açıklarında gemi denetimlerine izin veren 2016 tarihli 2292 sayılı kararın hazırlayıcıları olan Yunanistan ve Fransa, yıllık süresi sona ermeden önce bu yetkinin yenilenmesini talep etmedi.
Avrupa bağımsızlığı
Bu adım, Avrupa Birliği içinde misyonun Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi çerçevesinden ayrılması yönünde yürütülen yoğun iç tartışmaların ardından geldi. Tartışmalar, daha fazla “Avrupa bağımsızlığı” sağlanması sloganı etrafında şekillendi.
Merkezi İtalya’nın başkenti Roma’da bulunan ve İtalya, Fransa ile Yunanistan tarafından desteklenen operasyonun, Akdeniz havzasındaki Avrupa güvenlik çıkarlarına daha doğrudan odaklanması bekleniyor.
Operasyona yönelik eleştiriler
“Irini” operasyonu, başladığı günden bu yana çeşitli uluslararası tarafların eleştirilerine maruz kaldı. Türkiye daha önce Avrupa Birliği deniz operasyonunu hedef alarak meşruiyetini, amacını ve tarafsızlığını sorgulamıştı. Bu tepki, “Irini”nin Ankara’nın bir gemi denetim talebini reddettiğini belirten paylaşımının ardından gelmişti.
Rusya da Güvenlik Konseyi’nin geçen kasım ayında operasyonun yetkisini altı ay daha uzatma yönündeki oylamasının ardından sert eleştirilerde bulundu. Rusya ve Çin, yetkinin uzatılması oylamasında çekimser kalmıştı.
Rusya’nın BM Daimi Temsilci Yardımcısı Anna Evstigneeva, Fransa ve Yunanistan tarafından sunulan Libya açıklarındaki denetim sisteminin uzatılmasına ilişkin tasarıya Moskova’nın hedeflere ulaşılamaması nedeniyle çekimser kaldığını söyledi.
Rus diplomat, Libya’ya yasa dışı silah akışını önlemek ve siyasi süreci desteklemek amacıyla kurulan mekanizmanın yıllar geçmesine rağmen ilan edilen hedeflere ulaşamadığını belirtti. Libya’nın hâlâ çeşitli gruplar tarafından kullanılan silahlarla dolu olduğunu ifade etti.
Ayrıca yetkinin uygulanmasının Avrupa Birliği’nin yürüttüğü “Irini” operasyonuna bırakılmasının yönetim dengesini yansıtmadığını savundu ve Avrupa tarafının operasyonun sonuçlarıyla övünmesinin sahadaki gerçek durumu yansıtmadığını söyledi. Libya’ya silah kaçakçılığında somut bir azalma kaydedilmediğini ifade etti.
“Irini” görevi, Libya’ya silah sevkiyatını yasaklayan 2011 tarihli BM kararının uygulanmasını denetlemek, Libya sahil güvenliğini eğitmek ve insan kaçakçılığıyla mücadele etmek amacıyla 31 Mart 2020’de başlatılmıştı.
Avrupa Konseyi, geçen mart ayında 2025 yılı kapsamında deniz operasyonu “Irini”nin görev süresini Mart 2027 sonuna kadar uzatma kararı aldı.
Kararda, “Irini” operasyonuna temel görevlerinin yanı sıra yeni yetkiler de verildi. Bunlar arasında petrol kaçakçılığı ve Libya’dan yasa dışı ihracat gibi diğer yasa dışı faaliyetlerin izlenmesi, deniz altyapısının korunmasına yönelik bilgi toplanması ve bölgedeki güvenlik durumuna ilişkin farkındalığın artırılması yer alıyor.
